Ministerstwo Finansów rozpoczyna intensywne prace nad projektem budżetu na 2027 rok. Wstępne założenia makroekonomiczne mają trafić na biurko Rady Dialogu Społecznego do końca czerwca, a sam projekt ustawy budżetowej rząd planuje przyjąć w pierwszej połowie sierpnia. Stawka jest wysoka — będzie to budżet koalicji rządzącej w roku przedwyborczym, a deficyt w rekordowych okolicach 6 proc. PKB nie ułatwia zadania.
Punkt wyjścia: budżet 2026
Aby zrozumieć skalę wyzwania, warto przypomnieć liczby z tegorocznego budżetu. Wydatki państwa zaplanowane są na 918,9 mld zł, deficyt — 271,7 mld zł, czyli 6,5 proc. PKB. To mniej niż rok wcześniej, ale wciąż znacznie powyżej unijnego limitu 3 proc., co czyni Polskę uczestnikiem procedury nadmiernego deficytu.
Założenia makro budżetu 2026: wzrost PKB 3,5 proc., średnioroczna inflacja CPI 3 proc., wzrost wynagrodzeń 6,4 proc. Po pierwszym kwartale część z tych założeń wymaga rewizji — wzrost PKB w I kw. 2026 wyniósł według wstępnych szacunków 2,8 proc., a inflacja kwiecień zapowiada się na 2,9 proc. Wykonanie po stronie wpływów może być więc niższe od planu.
Kluczowe wydatki, których nie da się obciąć
Andrzej Domański, minister finansów i gospodarki, ma związane ręce kilkoma kategoriami obowiązkowych wydatków:
- Obrona narodowa — 4,7 proc. PKB w 2026, presja sojusznicza na utrzymanie powyżej 4 proc. także w 2027
- Mieszkalnictwo — rekordowe 6,7 mld zł w 2026, planowane utrzymanie podobnego poziomu
- Świadczenia rodzinne (800+) — ponad 60 mld zł rocznie, koalicja zapowiedziała utrzymanie kwoty bez waloryzacji
- Renty i emerytury — waloryzacja, plus „trzynastka” i „czternastka” — ok. 360 mld zł
- Obsługa długu publicznego — w 2026 to 109 mld zł, w 2027 prognoza 115-120 mld zł
Razem te kategorie pochłaniają już dziś ponad 60 proc. budżetu. Pole manewru ministra finansów jest więc ograniczone do obszaru ok. 350 mld zł, w którym musi pomieścić wszystkie pozostałe wydatki — od służby zdrowia, przez transport, edukację, kulturę, po wymiar sprawiedliwości.
Strona dochodowa: gdzie szukać pieniędzy
Domański nie ma łatwego zadania w pozyskiwaniu nowych dochodów. Główne kierunki:
Uszczelnienie VAT i akcyzy. Po wzroście luki VAT do 7,5 proc. w 2024, KAS pracuje nad nowymi narzędziami analitycznymi (KSeF, Big Data, AI). Cel: obniżenie luki do 5 proc. w 2027, co oznaczałoby ok. 8 mld zł dodatkowych wpływów rocznie.
Podatek bankowy. Trwa dyskusja o jego rozszerzeniu na ubezpieczycieli i fundusze inwestycyjne. Potencjał: 3-5 mld zł rocznie. Sektor protestuje, argumentując, że to obniży atrakcyjność inwestycyjną Warszawy.
Podatek minimalny dla wielkich firm. Zgodnie z dyrektywą UE wprowadzony w Polsce w 2024, ale efektywne wpływy są niższe od oczekiwań. Projekcja MF na 2027: 4-6 mld zł.
Nowe taksy. Cyklicznie wraca temat podatku cukrowego rozszerzonego o słone przekąski oraz podatku od reklamy. Politycznie trudno przeprowadzalne w roku przedwyborczym.
Kontekst RPP i polityki monetarnej
Dla Ministerstwa Finansów polityka stóp procentowych ma fundamentalne znaczenie. Stopa referencyjna NBP na poziomie 3,75 proc. oznacza, że obsługa nowo emitowanych obligacji skarbowych jest droższa niż w epoce zerowych stóp. Każdy punkt procentowy wyższych rentowności to ok. 12-15 mld zł rocznie dodatkowych kosztów obsługi długu w średnim okresie.
Jeśli prognozy ING BSK się sprawdzą i stopy pozostaną na 3,75 proc. do końca 2026, MF musi przygotować się na utrzymanie wysokich kosztów obsługi długu także w 2027. Z drugiej strony — jeśli RPP zdecyduje się na obniżki w II połowie roku, projekcja MF mogłaby zostać zrewidowana w dół, dając kilka miliardów oddechu.
KPO — wciąż największa niewiadoma
Środki z Krajowego Planu Odbudowy mają w teorii odciążyć budżet państwa, finansując inwestycje, które inaczej musiałyby być sfinansowane z polskich podatków. W praktyce jednak tempo wykorzystania KPO pozostaje wolniejsze od planu. Według ostatnich danych GUS, do gospodarki w 2026 trafi mniej środków, niż wcześniej oczekiwano. Dla budżetu 2027 oznacza to większą presję na finansowanie inwestycji ze środków krajowych.
Komisja Europejska monitoruje implementację KPO i wypłaty kolejnych transz są warunkowe. Każde opóźnienie reform — sądowych, klimatycznych, w obszarze cyfryzacji — może oznaczać przesunięcie środków na kolejny rok. Z perspektywy ministra finansów kluczowe jest, by nie planować zbyt agresywnie wpływów z KPO w budżecie 2027.
Procedura nadmiernego deficytu — ścieżka redukcji
Polska jest w procedurze nadmiernego deficytu od 2024. KE zatwierdziła ścieżkę redukcji, według której deficyt ma w 2027 spaść poniżej 6 proc. PKB, w 2028 — poniżej 4,5 proc., a w 2030 — wrócić w pobliże 3 proc. Każde znaczące odstępstwo od tej ścieżki grozi sankcjami, w tym potencjalnym wstrzymaniem wypłat z funduszy spójności po 2027 roku.
To stawia ministra finansów między młotem a kowadłem: presja polityczna na wydatki socjalne i obronne plus wyborcze obietnice z jednej strony, oraz dyscyplina budżetowa wymuszana przez Brukselę z drugiej. Każda decyzja o nowym wydatku w 2027 musi być sparowana z propozycją źródła jej finansowania — albo cięciem gdzie indziej, albo nową daniną.
Kalendarz najbliższych miesięcy
W maju Ministerstwo Finansów przedstawi aktualizację Programu Konwergencji — dokumentu wymaganego przez Komisję Europejską, opisującego politykę fiskalną państw UE. W czerwcu rusza pełna procedura uzgodnień międzyresortowych. W sierpniu — przyjęcie projektu przez rząd. We wrześniu — pierwsze czytanie w Sejmie. Termin uchwalenia ustawy budżetowej upływa 31 grudnia.
Budżet 2027 będzie testem dla całej koalicji rządzącej. Ostrożne podejście Domańskiego, presja koalicjantów na nowe wydatki, wymogi unijne, niepewność co do KPO oraz fakt, że to budżet roku przedwyborczego — to mieszanka, która w najbliższych miesiącach będzie generować codzienne nagłówki w mediach gospodarczych.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Kiedy Sejm uchwala ustawę budżetową na kolejny rok?
Zgodnie z konstytucją Rada Ministrów przedstawia projekt ustawy budżetowej do 30 września. Sejm i Senat mają łącznie 4 miesiące na uchwalenie ustawy. Ustawa budżetowa na 2027 rok powinna zostać uchwalona najpóźniej do końca stycznia 2027 i podpisana przez prezydenta.
Jakie są reguły fiskalne ograniczające deficyt?
Polskę obowiązuje stabilizująca reguła wydatkowa (SRW) określająca maksymalny wzrost wydatków oraz reguły unijne (Pakt Stabilności i Wzrostu) — deficyt nominalny do 3 proc. PKB i dług publiczny do 60 proc. PKB. W 2024 i 2025 Polska była objęta procedurą nadmiernego deficytu.
Co oznacza wysoki deficyt dla zwykłego obywatela?
Wyższy deficyt to wyższe potrzeby pożyczkowe państwa, presja na rentowności obligacji i potencjalnie wyższe koszty kredytów hipotecznych. Z drugiej strony finansuje wydatki publiczne — emerytury, zdrowie, obronność. Długoterminowo nadmierny dług ogranicza pole manewru w czasie kryzysu.
Jak budżet państwa odnosi się do polityki RPP?
Polityka fiskalna i monetarna są niezależne, ale wzajemnie się wpływają. Ekspansywny budżet zwiększa popyt w gospodarce i może utrudniać NBP walkę z inflacją — w skrajnym przypadku zmuszać do utrzymywania wyższych stóp. RPP w komunikatach regularnie odnosi się do założeń budżetowych.
Redakcja Biznet (Paweł Kucharzak)
