Małe butelki alkoholu, znane jako „małpki”, mają od września wejść do polskiego systemu kaucyjnego. Ustawa rozszerzająca obowiązek kaucji ma trafić do porządku prac rządu we wrześniu 2026 roku — poinformowała ministra funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz po spotkaniu z ministrą klimatu Pauliną Hennig-Kloską. To największa zmiana w systemie kaucyjnym od jego wejścia w życie pół roku temu.
Co zmienia ustawa
Małpki — niewielkie butelki o pojemności 100 lub 200 ml — są dziś jedynym znaczącym opakowaniem alkoholowym poza systemem kaucyjnym. Plastikowa butelka 1,5 litra wody mineralnej kosztuje 50 groszy kaucji, ale 100 ml wódki za 6 zł — nie ma żadnej. Konsekwencja jest widoczna w terenie: małpki stanowią najczęściej znajdowane śmieci w przestrzeni publicznej polskich miast i parków.
Według zapowiedzi Pełczyńskiej-Nałęcz, projekt ustawy ma zostać sfinalizowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska wczesnym latem 2026 roku, a konsultacje publiczne rozpocząć się w lipcu. Cel: pierwsze czytanie w Sejmie najpóźniej w listopadzie, wejście w życie nowych przepisów od 1 stycznia 2027 roku.
System obejmie zarówno szklane, jak i plastikowe małpki. Kaucja prawdopodobnie wyniesie 50 groszy lub 1 zł — ostateczna decyzja zapadnie w toku prac legislacyjnych. Dla porównania: obecnie kaucja 50 gr obejmuje plastikowe butelki do 3 litrów oraz puszki do 1 litra, a 1 zł — szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra.
Geneza decyzji — koalicja rozpada się i skleja
Decyzja zapadła po wieczornym spotkaniu klubu parlamentarnego Polski 2050 we wtorek. Pełczyńska-Nałęcz, do niedawna członkini Polski 2050, dziś szefowa resortu funduszy i jedna z głośniejszych krytyczek polityki klimatycznej obecnej koalicji, przyszła z dodatkowym posiedzeniem do byłych partyjnych kolegów. Stawką nie była tylko ekologia — to fragment szerszej rozgrywki w obozie rządzącym, gdzie różnice między PSL a Polską 2050 narastają od miesięcy.
Hennig-Kloska, ministra klimatu, dodała publicznie dwa zapewnienia: po pierwsze — projekt ustawy o małpkach wejdzie pod obrady rządu we wrześniu, po drugie — do końca czerwca rozliczonych zostanie 1,5 mld zł z programu Czyste Powietrze z budżetem unijnym. To suma kluczowa dla utrzymania finansowania KPO.
Reakcja Hennig-Kloski w mediach społecznościowych zdradziła jednak napięcia: „O małpkach mówiłam publicznie wiele razy, więc to żadna nowość i nie jest to decyzja podjęta pod wpływem wczorajszej rozmowy. Nie biegnij więc po medal” — napisała na X w odpowiedzi na komunikat Pełczyńskiej-Nałęcz.
Ekonomia rynku małpek
Polski rynek małpek to ok. 600 mln sztuk rocznie sprzedawanych w sklepach detalicznych. Przy średniej cenie 5,50 zł brutto generuje to obroty rzędu 3,3 mld zł rocznie. Producenci alkoholi mocnych — Stock Polska, CEDC (właściciel Soplicy i Żołądkowej), Sobieski — od lat lobbują przeciwko objęciu tego segmentu kaucją, argumentując że zabije to model dystrybucji.
Kontrargument zwolenników kaucji jest prosty: małpka to opakowanie jednorazowe, a Polska zobowiązała się wobec UE do osiągnięcia poziomu zbiórki opakowań 77 procent do 2025 i 90 procent do 2029 roku. Bez objęcia małpek systemem cele nie są osiągalne — bo obecna stopa zbiórki tych opakowań nie przekracza 10 procent.
Drugi argument dotyczy bezpieczeństwa publicznego. Małpki są nieproporcjonalnie często wybierane do spożycia w miejscu publicznym, parkach, klatkach schodowych. System kaucyjny w teorii zwiększy też koszty alkoholu po cenie regularnej i ograniczy dostępność dla osób, dla których koszt 50 groszy ma znaczenie.
Reakcja branży
Polska Izba Handlu, zrzeszająca ponad 16 tys. niezależnych sklepów, ostrzega przed „przeciążeniem operacyjnym”. Sprzedawcy wskazują, że automaty zwrotne (RVM) instalowane od października 2025 roku często nie radzą sobie z szybką obsługą butelek o niewielkich rozmiarach, a manualna zbiórka będzie obciążała kasjerów. Branża postuluje okres przejściowy minimum 12 miesięcy oraz wyższą prowizję za obsługę kaucji.
Producenci alkoholi mocnych, reprezentowani przez Związek Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy, wskazują na ryzyko wzrostu szarej strefy. Jeśli legalna małpka zdrożeje o 50 gr–1 zł kaucji, klient może sięgnąć po nielegalną alternatywę — na przykład alkohol w butelkach plastikowych z importu lub destylat domowy. Według szacunków branżowych każde 5-procentowe zwiększenie kosztu legalnej spożytki przekłada się na 1-procentowy wzrost szarej strefy.
Co dalej
Najbliższy kalendarz rządowy:
- Lipiec 2026 — konsultacje publiczne projektu ustawy
- Wrzesień 2026 — przyjęcie przez Radę Ministrów
- Październik–listopad 2026 — pierwsze i drugie czytanie w Sejmie
- Styczeń 2027 — wejście w życie nowych przepisów (oczekiwane)
System kaucyjny wystartował w Polsce 1 października 2025 roku. Od tego czasu zebrał już ponad 380 mln opakowań, ale stopa zbiórki — 41 procent w marcu 2026 — pozostaje znacznie poniżej celu 77 procent. Włączenie małpek to nie tylko gest polityczny, ale realny instrument do zamknięcia luki regulacyjnej wymaganej przez Brukselę.
Źródła: Business Insider, WP Wiadomości, RMF24, Tysol.
